[x]

KOŚCIÓŁ ŚW. FRANCISZKA /

lokalizacja / Nowe Żerniki, Wrocław
status / projekt konkursowy koncepcyjny 2016
zespół projektowy / Liliana Krzycka, Rafał Pieszko
Katarzyna Turza-Rachwał, Adam Rachwał

współpraca /
Agnieszka Wyrwas, Krzysiek Stępień, Monika Arczyńska

budynek sakralny

„Pochwalony bądź, mój Panie, przez matkę naszą Ziemię,
która nas żywi i utrzymuje,wydając wszelki owoc, barwne kwiaty i zioła.”

„Pieśń słoneczna”, także „Pochwała stworzenia” / kantyk religijny z XIII wieku św. Franciszek z Asyżu

kościoł Nowe Żerniki Wrocław

IDEA

Dla św. Franciszka cały świat i piękno to „najprzejrzystsze zwierciadło dobroci Boga”, stworzone z Jego miłości. Natura jest bowiem żywym dowodem na istnienie Boga. Pełną pokory postawę Franciszka afirmującego przyrodę w otwarciu na cały świat, można postawić za wzór współczesnemu człowiekowi. Ekologiczna idea powiązania człowieka z naturą oraz otwartością na przyrodę i na bliźniego jest symbolicznie zapisana w projektowanym założeniu. Operujący prostymi formami obiekt zwraca uwagę na siłę ewangelizacyjną „Kościoła ubogiego” - otwartego i egalitarnego, powracającego do korzeni i podstaw wiary jednoczących ludzi wokół natury i Stwórcy, zgodnie z nauką papieża Franciszka. Wpisuje się to w ekologiczny nurt kształtowania osiedla Nowe Żerniki.

kościoł Nowe Żerniki Wrocław

Unosząca się nad główną bryłą kościoła oranżeria symbolizuje utracony raj, ogrody Edenu, miejsce pojednania ze Stwórcą. Oranżeria, oprócz swojego wymiaru symbolicznego, jest również miejscem służącym lokalnej społeczności - modlitwy, medytacji, wyciszenia i refleksji wśród natury, a także koncertów, spacerów czy spotkań. Przestrzeń pełna zieleni i świeżego powietrza stanowi dla lokalnej społeczności rodzaj całorocznej „kapsuły” - miejskiego inhalatora służącego odnowie duszy i ciała. Rozświetlona po zmroku stanie się nie tylko symbolem światła życia (Ewangelia św.Jana 8;12), ale i punktem orientacyjnym dzielnicy, drogowskazem na zakończeniu Strefy Kultury.

kościoł Nowe Żerniki Wrocław

GŁÓWNE ZAŁOŻENIA

Inspiracją dla dzielnicy Nowe Żerniki było modelowe modernistyczne osiedle wzniesione w ramach wystawy WuWA w 1929 roku. Bryła projektowanego Kościoła nawiązuje do powściągliwej i prostej estetyki modernizmu. Stanowi kontrast dla typowych polskich świątyń o pompatycznych formach i bogatych dekoracjach. Jego otwartość nawiązuje do Drzwi Świętych – Bramy Miłosierdzia i – ideowo – do otwartości i egalitarności osiedla Nowe Żerniki. Przez cały rok dostępny jest zarówno plac i park, jak i ich przedłużenie - zielony dach z oranżerią, miejscem relaksu i medytacji wśród zieleni. Strefa sacrum przenika się ze strefą profanum – przestrzeniami publicznymi, zielenią i częścią budynku z fukcjami służącymi lokalnej społeczności. Prowadzące do kościoła płytkie sadzawki, umieszczone na osi projektowanej Strefy Kultury, symbolicznie nawiązują do duchowej odnowy i oczyszczenia, przejścia od strefy świeckiej do sakralnej. Oczyszczenie z grzechów następuje u progu spotkania z Bogiem po przekroczeniu świętej bramy (porta sacra).

kościoł Nowe Żerniki Wrocław

Projektowany kościół kontynuuje kompozycyjną ideę modernistycznej architektury i urbanistyki Nowych Żernik. W podobnym duchu zaprojektowano znajdujące się na osi kościoła Centrum Kultury i Aktywności Lokalnej - minimalistyczny prostopadłościan z konstrukcyjną „szczerością”. Koresponduje z nim proponowana bryła kościoła, z przeszkloną, lewitującą bryłą zimowego ogrodu jako negatywu położonej vis-à-vis kostki wielofunkcyjnej sali Centrum. Oś Strefy Kultury zostaje wyraźnie spięta budynkiem kościoła od strony południowej, a od północnej - budynkiem Centrum Kultury i Aktywności Lokalnej. Oś w kierunku południowym zwrócona jest w kierunku Kościoła św. Wawrzyńca w Żernikach. Wzdłuż ustalonych w planie miejscowym dróg wytyczone zostały regularnie ciągi piesze, rowerowe, rozdzielone pasami zieleni oraz miejscami parkingowymi. W pasie projektowanej w zgeometryzowanej kompozycji zieleni umieszczone zostały miejsca spotkań z ławkami, pergolami, krzewami i fontanną.

Dla podkreślania osi i naprowadzającej na kościół i dla połączenia poszczególnych stref wprowadzona została wyraźna linia kompozycyjna z wysoką zielenią przechodząca w aleję bliżej Kościoła, przechodzącą w kolumnadę dookoła budynku. Droga na odcinku przed Kościołem została podkreślana tą samą nawierzchnią, co główna oś i plac przed Kościołem. Strefa ta dodatkowo podkreślona jest organicznikami dla bezpiecznego podkreślania strefy pojazdów kołowych i podkreślania drogi dla osób niedowidzących. W przypadku większych wydarzeń przed Kościołem plac może zostać przedłużony do Strefy Osi Kultury poprzez zamknięcie odcinka drogi i skierowanie ruchu kołowego na drogi objazdowe. Parking umieszczono na terenie po stronie wschodniej Kościoła na wyrysie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oznaczonym jako korytarz usytuowania ciągów komunikacyjnych. Ze względu na osiowy układ Kościoła parkingi mogą analogicznie zostać umieszczone po stronie zachodniej.

kościoł Nowe Żerniki Wrocław

WNĘTRZE

Organizacja funkcji we wnętrzyu kościoła opiera się na idei „pudełka w pudełku”. Nawa główna stanowi jedną przestrzeń, otoczoną dookoła nawą oraz funkcjami towarzyszącymi. Można tam wejść od strony kolumnady, a system przesuwnych ścianek umożliwia oddzielenie się od strefy sacrum przy zachowaniu wygodnej komunikacji w strefie profanum. Umożliwiają one poszerzenie lub zmniejszenie kościoła o nawy boczne, a tym samym powiększenie strefy sacrum w przypadku ważniejszych wydarzeń religijnych, a poza nimi - poszerzenie strefy profanum, czyli społecznych funkcji towarzyszących. W wielofunkcyjnych salach mogą odbywać się także świeckie wydarzenia służące mieszkańcom dzielnicy, bez względu na wyznawaną religię: projekcje filmowe, spotkania, koncerty, konsultacje, warsztaty dla różnych grup wiekowych czy wystawy. Może tam również zostać zaaranżowana kawiarnia, księgarnia i niewielka biblioteka.

kościoł Nowe Żerniki Wrocław
kościoł Nowe Żerniki Wrocław

Wejście do Kościoła odbywa się przez kruchtę. W kruchcie znajdują się również wejścia do kaplic bocznych i bezpośrednie wejście do oranżerii. Na ścianach otaczających nawę główną umieszczono stacje Drogi Krzyżowej - proste i skromne w wyrazie elementy rzeźbiarskie lub malarskie. Symboliczną drogą krzyżową, gdzie można organizować nabożeństwa w plenerze, jest także droga rampą na dach budynku i do oranżerii. Kontrastem dla wypełnionego światłem dzinnym wnętrza kościoła są kaplice boczne: wschodnia i zachodnia, oświetlone sączącymi się z boku snopami światła. Dzwonnica znajduje się w prawym narożniku i dodatkowo mieści trzon z windą prowadząca na poziom zielonego dachu.

kościoł Nowe Żerniki Wrocław
kościoł Nowe Żerniki Wrocław
kościoł Nowe Żerniki Wrocław
kościoł Nowe Żerniki Wrocław
kościoł Nowe Żerniki Wrocław

Scenariusz A: Imprezy okolicznosciowe, jarmarki świąteczne, festyny, koncerty plenerowe;
Scenariusz B: Dni powszednie i niedziele zwykłe;
Scenariusz C: Uroczyste msze i koncerty;
Scenariusz D: Dni Świąteczne (Boże Narodzenie, Wielkanoc, Boże Ciało);

PLAC WEJŚCIOWY I KOLUMNADA

Plac wejściowy do kościoła to współczesny odpowiednik paradisus – podobne place znajdowały się przed starochrześcijańskimi bazylikami. Wydzielenie czytelnego placu przed kościołem, który wraz z bryłą kościoła z oranżerią, kolumnadą dookoła i dzwonnicą, tworzy zwieńczenie kompozycji urbanistycznej projektowanej osi. Okalająca front budynku kolumnada symbolizuje wyciągnięte ramiona Kościoła, pragnące objąć wszystkich, a jednocześnie - modernistyczny motyw architektoniczny. Otoczony kolumnadą plac pełni funkcje związane ze strefą sacrum jako przedłużenie przestrzeni kościoła, jak i profanum. Podczas wydarzeń kościelnych np. procesji wielkanocnej ze świecami wokół kościoła, czy procesji Bożego Ciała kolumnada z zadaszeniem ma praktyczne zastosowanie chroniąc przed deszczem lub słońcem. Dodatkowo pod zadaszeniem kolumnady wokół placu mogą zostać ustawione w uporządkowany sposób stragany na świeckie wydarzenia okolicznościowe, świąteczne jarmarki i odpusty. Plac przed Kościołem podzielony został ortogonalną siatką podkreślającą kompozycję projektowanego założenia urbanistycznego dzielnicy. Podziały te tworzą pasy kamiennej nawierzchni zróżnicowanej dwoma odcieniami szarości i skalą. System rozwiernych drzwi wejściowych pozwala na zatarcie granicy między wnętrzem a placem i wykorzystanie placu i arkad przed Kościołem do organizacji wydarzeń cyklicznych (koncert, pokazy, jarmarki: bożonarodzeniowy, wielkanocny).

kościoł Nowe Żerniki Wrocław
kościoł Nowe Żerniki Wrocław

Przedłużenie placu przed kościołem stanowi jego zielony dach, dostępny łagodnymi rampami (dodatkowo także schodami prowadzoącymi z wnętrza obiektu oraz windą w dzwonnicy). Nad nawą Kościoła umieszczona jest oranżeria oddzielona od kościoła szklaną kostką z otwieralnymi, np. podczas koncertów lub większych wydarzeń, panelami (pozwalającymi również na naturalną wentylację kościoła). Z dachu roztacza się widok na park i można z niego zajrzeć zarówno do oranżerii, jak i do wnętrza kościoła. Całoroczny zielony ogród nad nawą główną Kościoła stanowi symboliczną zieloną kapsułę zatrzymania czasu i ochrony przyrody przed degradacją przez człowieka. Oranżeria na dachu obiektu jest przez cały rok dostępna dla wszystkich. Oddziałuje na zmysły, przynosząc odprężenie i spokój ducha. Współczesne oranżerie nie tyle odtwarzają fragmenty tropikalnych lasów, ale stanowią miejsce ucieczki od miejskiej dżungli, zbliżając człowieka do przyrody i uświadamiając konieczność jej ochrony.

kościoł Nowe Żerniki Wrocław

KONCEPCJA ZAGOSPODAROWANIA TERENU

Park Linearny [A]: Oś prowadząca od Strefy Kultury w kierunku Kościoła ukształtowana jest w regularny sposób. Wzdłuż ustalonych w Planie Miejscowym dróg wytyczone zostały ciągi piesze, rowerowe rozdzielone pasami zieleni oraz miejscami parkingowymi i postojami rowerowymi. Oś podkreślona została ciągiem drzew, latarniami, oświetleniem w nawierzchn i w zieleni.

Park Centralny [B]: Teren dookoła kościoła został zaprojektowany na zasadzie kontrastu z regularną, prostą kompozycją budynku i placu, na wzór ogrodów angielskich o swobodnych liniach ścieżek. Tak zdefiniowana przestrzeń będzie stanowić Park Centralny dzielnicy. Projektowany kościół stanowi pawilon w parku, na wzór modernistycznych układów urbanistycznych. Park podzielny został na różne strefy wynikające ze sposobu użytkowania, dzięki czemu odpowiada na potrzeby lokalnej społeczności w różnych przedziałach wiekowych i w różnych porach roku.

kościoł Nowe Żerniki Wrocław kościoł Nowe Żerniki Wrocław

ROZWIĄZANIA TECHNICZNE I MATERIAŁOWE

Zewnętrzne wykończenie ścian pełnych kościoła wraz z ławkami pod arkadami oraz dach arkad projektowane są z białego betonu. Płyta dachu arkad podparta jest stalowymi słupami w szarym kolorze. Ściany oranżerii wykonane są ze szkła, konstrukcję nośną stanowią szklane przypory i szklane belki oraz lekka konstrukcja stalowa. Szklana konstrukcja oranżerii ze szkła strukturalnego klejonego warstwo ma służyć podkreśleniu i wydobyciu efemeryczności kostki- lewitującej szklanej szkatułki. Podstawa dzwonnicy wykonana jest z betonu, natomiast góra - z przeziernych materiałów (szkło matowe/siatka stalowa). Balustrady projektowane są jako stalowe (stal nierdzewna) z wypełnieniem z siatki stalowej.

Ekologia, bliska filozofii św. Franciszka, ma swoje odzwierciedlenie w projektowanym budynku kościoła i jego otoczenia. Podobnie jak dzielnica osiedla Nowe Żerniki, nowy obiekt jest spójny z ideami energooszczędności i minimalizowania negatywnego wpływu na środowisko. Zielony dach zwiększa powierzchnię biologicznie czynną i sprzyja magazynowaniu wody. Woda deszczowa z dachu tarasu i oranżerii spływa do zbiornika retencyjnego umieszczonego w grubości stropu nad parterem i dalej do zbiornika retencyjnego pod poziomem terenu. Woda ta wykorzystywana jest do grawitacyjnego spłukiwania toalet oraz do obsługi wodnej zielonej oranżerii. Oranżeria reaguje na zewnętrzne warunki klimatyczne, zachowując ciepło zimą i redukując temperaturę latem zmniejszając zapotrzebowanie na ogrzewanie czy chłodzenie. Ściany boczne zaopatrzone są w liczne otwory wentylacyjne odprowadzające w lecie nadmiar ciepła i pary wodnej. U podstawy znajdują się natomiast otwory zapewniające dopływ świeżego powietrza. Wilgotność powietrza mogłaby zapewnić mgła uzyskiwana z zebranej wody deszczowej, która następnie byłaby rozpylana pod ciśnieniem. Cała nawa kościoła jest wentylowana naturalnie poprzez otwarcia do przestrzeni oranżerii -system otwieralnych paneli (efekt ciągu komina).